INSIGHT : รัฐจ่อคุมเกมแพลตฟอร์ม E-commerce เปิดเสรีเลือกขนส่ง สกัดอำนาจแพลตฟอร์มกดทับ SME

เมื่อแพลตฟอร์มออนไลน์กลายเป็นประตูสำคัญของการค้า ต้นทุนขนส่งและอัลกอริทึมจึงไม่ใช่แค่เรื่องของระบบบริการ แต่เป็นปัจจัยที่กำหนดโอกาสในการแข่งขันของผู้ประกอบการ

.

การเติบโตของ E-commerce ทำให้แพลตฟอร์มออนไลน์กลายเป็นช่องทางสำคัญที่เชื่อมผู้ประกอบการกับผู้บริโภค โดยเฉพาะ SME ที่สามารถเข้าถึงตลาดขนาดใหญ่ได้โดยไม่ต้องลงทุนสร้างหน้าร้านเอง อย่างไรก็ตาม เมื่อแพลตฟอร์มมีอำนาจกำหนดเงื่อนไขทางการค้ามากขึ้น ทั้งค่าธรรมเนียม การจัดอันดับสินค้า และการเลือกใช้บริการขนส่ง ความได้เปรียบในการแข่งขันก็อาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับคุณภาพสินค้าเพียงอย่างเดียว

.

ความเคลื่อนไหวของสำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า ที่เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างประกาศกำกับโครงสร้างอัตราค่าบริการและการจัดส่งสินค้าบนแพลตฟอร์ม E-commerce จึงสะท้อนความพยายามของภาครัฐในการจัดระเบียบตลาดดิจิทัล ลดข้อจำกัดในการทำธุรกิจ และป้องกันไม่ให้ผู้ประกอบการรายย่อยต้องแข่งขันภายใต้กติกาที่ตนเองไม่มีอำนาจต่อรอง

.

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงใครเป็นผู้จัดส่งสินค้า แต่คือใครควรมีอำนาจกำหนดทางเลือกและต้นทุนในการทำธุรกิจออนไลน์

.

E-commerce โตต่อเนื่อง แต่ SME ยังเผชิญต้นทุนที่ต่อรองได้ยาก

.

ข้อมูลจากสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ระบุว่า ตลาด E-commerce ไทยมีมูลค่า 5.43 ล้านล้านบาทในปี 2565 และคาดการณ์ว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 5.96 ล้านล้านบาทในปี 2566 สะท้อนบทบาทของตลาดออนไลน์ที่มีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจมากขึ้น

.

อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงตลาดไม่ได้หมายความว่าผู้ขายจะมีอำนาจต่อรองเท่าเทียมกับแพลตฟอร์ม เพราะผู้ประกอบการจำนวนมากต้องพึ่งพาระบบตั้งแต่การแสดงผลสินค้า การชำระเงิน การทำโฆษณา ไปจนถึงการจัดส่ง

.

ต้นทุนจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงค่าคอมมิชชันหรือค่า GP แต่ยังรวมถึงค่าธรรมเนียมการชำระเงิน ค่าโฆษณา ค่าส่งเสริมการขาย และค่าบริการคลังสินค้า ซึ่งเมื่อรวมกันอาจกระทบต่อกำไรของร้านค้าขนาดเล็กอย่างมีนัยสำคัญ

.

ยิ่งหากผู้ขายต้องเลือกใช้บริการตามเงื่อนไขของแพลตฟอร์ม แม้จะมีผู้ให้บริการรายอื่นที่เสนอราคาถูกกว่าหรือเหมาะสมกว่า ก็เท่ากับว่าผู้ประกอบการไม่ได้มีอิสระในการบริหารต้นทุนอย่างแท้จริง

.

ปลดล็อกการเลือกขนส่ง ตัดวงจรผูกบริการกับสิทธิในการขาย

.

หัวใจสำคัญของร่างประกาศคือการเสนอให้ร้านค้าและผู้ซื้อมีอิสระในการเลือกผู้ให้บริการขนส่ง โดยร้านค้าสามารถใช้บริการขนส่งของตนเองหรือผู้ให้บริการภายนอกแพลตฟอร์มได้ ภายใต้มาตรฐานความปลอดภัยและการติดตามสถานะสินค้าที่จำเป็น

.

พร้อมเสนอห้ามแพลตฟอร์มบังคับให้ร้านค้าใช้บริการขนส่งของตนเอง บริษัทในเครือ หรือพันธมิตร เพื่อแลกกับการเข้าถึงพื้นที่ขายหรือสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ

.

หลักการนี้มีความสำคัญเพราะเป็นการแยกบริการที่เกี่ยวเนื่องกันออกจากเงื่อนไขการเข้าถึงตลาด เปิดโอกาสให้บริษัทขนส่งแข่งขันกันด้วยราคาและคุณภาพ แทนที่จะได้เปรียบจากการเป็นพันธมิตรกับแพลตฟอร์ม

.

สำหรับ SME การมีอิสระเลือกขนส่งหมายถึงโอกาสในการบริหารต้นทุนให้เหมาะกับสินค้าแต่ละประเภท ทั้งด้านราคา ความรวดเร็ว และพื้นที่ให้บริการ ขณะที่บริษัทขนส่งรายอื่นก็มีโอกาสเข้าถึงตลาดได้มากขึ้น

.

อัลกอริทึม อำนาจที่มองไม่เห็นแต่กำหนดโอกาสในการขาย

.

อีกประเด็นที่น่าจับตาคือข้อเสนอห้ามแพลตฟอร์มเลือกปฏิบัติต่อร้านค้าที่ใช้บริการขนส่งรายอื่น ไม่ว่าจะเป็นการลดอันดับแสดงผลสินค้า ถอดเครื่องหมายรับรอง ตัดสิทธิโปรโมชัน เพิ่มค่าธรรมเนียม หรือชะลอการจ่ายเงิน

.

ในตลาดออนไลน์ การมีสินค้าอยู่บนแพลตฟอร์มไม่ได้หมายความว่าจะมีลูกค้ามองเห็นเสมอไป เพราะตำแหน่งการแสดงผลและอัลกอริทึมมีอิทธิพลต่อโอกาสในการเข้าถึงผู้บริโภคโดยตรง

.

หากร้านค้าที่เลือกใช้บริการขนส่งภายนอกถูกลดการมองเห็นเพียงเพราะไม่ใช้บริการในเครือ ก็อาจทำให้ผู้ประกอบการจำต้องยอมรับต้นทุนที่สูงกว่า เพื่อรักษาโอกาสในการขาย

.

อย่างไรก็ตาม การจัดอันดับสินค้าตามคุณภาพ คะแนนรีวิว หรือประสิทธิภาพการจัดส่งยังเป็นสิ่งจำเป็น คำถามสำคัญจึงอยู่ที่แพลตฟอร์มสามารถใช้กลไกเหล่านี้เป็นเครื่องมือตอบโต้ร้านค้าที่เลือกใช้บริการรายอื่นได้หรือไม่

.

นี่คือความท้าทายของการกำกับดูแลเศรษฐกิจดิจิทัล เพราะอำนาจในการแข่งขันไม่ได้อยู่เพียงการกำหนดราคา แต่ยังรวมถึงการควบคุมการมองเห็นและการเข้าถึงลูกค้าด้วย

.

เปิดเผยค่าธรรมเนียม ไม่ใช่บังคับลด GP ทุกแพลตฟอร์ม

.

ร่างประกาศยังเสนอให้แพลตฟอร์มเปิดเผยรายละเอียดค่าธรรมเนียมอย่างชัดเจน ทั้งค่าธรรมเนียมการขาย ค่าชำระเงิน ค่าโฆษณา ค่าส่งเสริมการขาย และค่าบริการจัดส่งหรือคลังสินค้า โดยการเรียกเก็บต้องมีเหตุผลและสัมพันธ์กับบริการที่ร้านค้าได้รับ

.

อย่างไรก็ตาม ต้องเข้าใจว่าข้อเสนอนี้ไม่ได้หมายถึงการกำหนดเพดานค่าคอมมิชชันหรือค่า GP ในอัตราเดียวกันทุกแพลตฟอร์ม และไม่ได้รับประกันว่าค่าธรรมเนียมจะลดลงทันที

.

สิ่งที่ภาครัฐต้องการคือการสร้างความโปร่งใส ให้ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบและประเมินต้นทุนที่แท้จริงก่อนตัดสินใจใช้บริการ ลดความเหลื่อมล้ำด้านข้อมูลระหว่างแพลตฟอร์มกับร้านค้า

.

เพราะในตลาดที่ผู้ขายจำนวนมากต้องพึ่งพาแพลตฟอร์มรายใหญ่ การมีข้อมูลค่าบริการที่ชัดเจนย่อมช่วยเพิ่มอำนาจในการตัดสินใจและวางแผนธุรกิจได้ดีขึ้น

.

ผู้บริโภคได้ประโยชน์ เมื่อการแข่งขันเปิดกว้างมากขึ้น

.

แม้ร่างประกาศจะมุ่งแก้ปัญหาของผู้ประกอบการเป็นหลัก แต่ผู้บริโภคก็มีโอกาสได้รับประโยชน์โดยตรงจากการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้

.

ข้อเสนอให้แพลตฟอร์มแสดงตัวเลือกขนส่งอย่างโปร่งใส ทั้งราคา ระยะเวลาจัดส่ง และเงื่อนไขสำคัญ รวมถึงไม่ซ่อนตัวเลือกหรือออกแบบระบบให้เลือกใช้บริการรายอื่นได้ยาก จะช่วยให้ผู้ซื้อมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจมากขึ้น

.

เมื่อผู้ให้บริการขนส่งหลายรายสามารถแข่งขันกันได้อย่างเสรี ก็ย่อมเพิ่มแรงจูงใจในการพัฒนาคุณภาพบริการ ทั้งราคา ความรวดเร็ว และความครอบคลุมของพื้นที่จัดส่ง

.

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มทางเลือกต้องมาพร้อมมาตรฐานด้านความปลอดภัย การติดตามพัสดุ และความรับผิดชอบเมื่อสินค้าเสียหาย เพื่อไม่ให้ภาระจากระบบขนส่งหลายรูปแบบตกอยู่กับผู้บริโภค

.

โจทย์ใหญ่คือทำให้กติกาใหม่เกิดผลจริง

.

แม้ร่างประกาศจะวางหลักการที่ชัดเจน แต่ความท้าทายสำคัญอยู่ที่การบังคับใช้ เพราะแพลตฟอร์มมีระบบการดำเนินงานซับซ้อน และควบคุมข้อมูลจำนวนมาก ตั้งแต่พฤติกรรมผู้ซื้อไปจนถึงระบบจัดอันดับสินค้า

.

การพิสูจน์ว่าร้านค้าถูกลดอันดับหรือเสียสิทธิประโยชน์เพราะเลือกใช้ขนส่งรายอื่นจึงไม่ใช่เรื่องง่าย ภาครัฐจำเป็นต้องมีหลักเกณฑ์ตรวจสอบที่ชัดเจน ช่องทางร้องเรียนที่เข้าถึงได้ และกลไกคุ้มครองผู้ประกอบการอย่างมีประสิทธิภาพ

.

ขณะเดียวกัน กติกาใหม่ต้องไม่สร้างภาระเกินจำเป็นจนกระทบการพัฒนานวัตกรรมและคุณภาพบริการของแพลตฟอร์ม เพราะเป้าหมายไม่ใช่การจำกัดการเติบโตของธุรกิจรายใหญ่ แต่คือการป้องกันไม่ให้ความได้เปรียบทางธุรกิจถูกนำมาใช้กีดกันการแข่งขัน

.

จากตลาดที่แพลตฟอร์มกำหนดกติกา สู่การแข่งขันที่เป็นธรรม

.

การเปิดรับฟังความคิดเห็นระหว่างวันที่ 4 พฤศจิกายน – 3 ธันวาคม 2569 จึงเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ร้านค้าออนไลน์ ผู้ให้บริการขนส่ง แพลตฟอร์ม และผู้บริโภคควรเข้ามามีส่วนร่วม เพื่อให้กติกาที่จะเกิดขึ้นสะท้อนปัญหาจริงและสามารถนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

.

ท้ายที่สุด การค้าออนไลน์ที่เป็นธรรมไม่ควรเป็นตลาดที่ผู้ประกอบการต้องยอมรับทุกเงื่อนไขเพื่อแลกกับการเข้าถึงลูกค้า แต่ควรเป็นระบบที่ร้านค้าสามารถเลือกบริการที่เหมาะสม ผู้ให้บริการขนส่งแข่งขันกันด้วยคุณภาพและราคา และแพลตฟอร์มเติบโตจากการสร้างคุณค่าให้กับผู้ใช้งานทุกฝ่าย

.

เพราะหัวใจของเศรษฐกิจดิจิทัลไม่ใช่การทำให้แพลตฟอร์มรายใหญ่มีอำนาจมากที่สุด แต่คือการสร้างระบบที่ผู้ประกอบการทุกขนาดมีโอกาสเติบโตภายใต้กติกาที่เป็นธรรม และส่งต่อประโยชน์จากการแข่งขันไปถึงผู้บริโภคและเศรษฐกิจโดยรวม

.

ติดตามข้อมูลข่าวสารจาก “ข่าวจริงประเทศไทย”

Facebook : ข่าวจริงประเทศไทย

X : @realnewsthai

YouTube : เรื่องรัฐ Update

.

#ข่าวจริงประเทศไทย #realnewsthailand #INSIGHT #ECOMMERCE