EXPLORER : วิวัฒนาการ“การถนอมอาหาร” EP.1 มนุษย์ใช้อาหารเป็นพลังงานขับเคลื่อนชีวิตและการ “กิน” คือสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้

EXPLORER : วิวัฒนาการ“การถนอมอาหาร”

EP.1 มนุษย์ใช้อาหารเป็นพลังงานขับเคลื่อนชีวิตและการ “กิน” คือสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้

ทุกคนต้องกิน...ใน 1 ปี มีทุกสภาพอากาศ ร้อน ฝน หนาว และสภาพอากาศบางช่วง ไม่เมาะแก่การผลิตวัตถุดิบในการประกอบอาหาร มนุษย์ย่อมต้องหาวิธีถนอมอาหาร เพื่อการเก็บรักษาไว้ยังชีพตลอดทั้งปีนั่นเอง

.

การถนอมอาหารมีมาตั้งแต่ “ยุคก่อนประวัติศาสตร์” โดยมนุษย์เริ่มรู้จักใช้วิธีธรรมชาติในการเก็บรักษาอาหารไว้กินยามขาดแคลน

.

• ประมาณ 12,000 ปีก่อนคริสตกาล มนุษย์เริ่มรู้จักการตากแดดให้แห้ง (Sun-drying) เพื่อไล่ความชื้นออกจากเนื้อสัตว์และพืชผล

• ประมาณ 6,000 ปีก่อนคริสตกาล ชาวสุเมเรียนเริ่มใช้วิธีการหมัก (Fermentation) ทำเบียร์ และชาวอียิปต์โบราณใช้เกลือในการถนอมอาหาร

• ยุคโรมันโบราณ มีการนำน้ำแข็งหรือหิมะจากเทือกเขาแอลป์มาช่วยทำให้อาหารเย็นลงเพื่อชะลอการบูดเน่า

• ปี ค.ศ. 1810 นิโคลัส อัปแปร์ (Nicolas Appert) ค้นพบการบรรจุอาหารในขวดแก้วแล้วให้ความร้อนเพื่อฆ่าเชื้อ (ต้นกำเนิดอาหารกระป๋อง) เพื่อใช้เป็นเสบียงให้กองทัพของนโปเลียน

• หลุยส์ ปาสเตอร์ (Louis Pasteur) ค้นพบกระบวนการทำลายจุลินทรีย์ด้วยความร้อน หรือที่เรียกว่า การพาสเจอร์ไรส์ (Pasteurization)

.

การถนอมอาหารแบบดั้งเดิมของไทย ส่วนใหญ่เกิดจากภูมิปัญญาที่ใช้ธรรมชาติ และวัตถุดิบพื้นบ้านเพื่อยืดอายุอาหารให้อยู่ได้นานขึ้น อาทิ

.

• การตากแห้ง (Drying) เพื่อนำความชื้นออกจากเนื้อสัตว์หรืออาหารทะเล เช่น การทำเนื้อเค็ม ปลาแห้ง หรือกุ้งแห้ง โดยอาศัยแสงแดดธรรมชาติ ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์

• การหมักเกลือ / ทำเค็ม (Salt Curing) เป็นการใช้เกลือแกงผสมกับเนื้อสัตว์ เกลือจะดึงน้ำออกจากเซลล์อาหารผ่านกระบวนการออสโมซิส (Osmosis) ทำให้เชื้อโรคเติบโตไม่ได้ เช่น ปลาเค็ม กะปิ

• การหมักดอง (Fermentation) การใช้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ในการเปลี่ยนสภาพอาหารและสร้างรสชาติเอกลักษณ์ เช่น การทำปลาร้า (หมักปลากับเกลือและข้าวคั่ว/รำ), กะปิ, หรือ ถั่วเน่า

• การรมควัน (Smoking) การแขวนปลาหรือเนื้อสัตว์ไว้เหนือเตาไฟ ใช้กาบมะพร้าวหรือชานอ้อยเป็นเชื้อเพลิง เพื่อไล่ความชื้นและป้องกันแมลง ทำให้เก็บรักษาได้นานหลายเดือน

• การแช่อิ่มและกวน (Syrup Immersion & Jamming) การใช้น้ำตาลหรือน้ำผึ้งความเข้มข้นสูงมาเชื่อมหรือกวนผลไม้ เช่น มะม่วงกวน หรือผลไม้แช่อิ่ม เพื่อลดปริมาณน้ำอิสระในอาหารหรือน้ำที่จุลินทรีย์ (เช่น แบคทีเรีย ยีสต์ และรา) สามารถนำไปใช้ในการเจริญเติบโต

• การเก็บรักษาแบบสดตามธรรมชาติ (Fresh Storage) เช่น หอมและกระเทียม มักจะมัดรวมกันแล้วแขวนไว้ในที่โล่งและมีอากาศถ่ายเทสะดวก หรือ มะนาว นำไปฝังไว้ในทรายเปียกเพื่อรักษาความชุ่มชื้นและเก็บไว้ได้นานหลายเดือน

.

ในระดับนานาชาติการถนอมอาหารแบบดั้งเดิม ก็เป็นที่นิยมรับประทานกันทั่วไป และแผ่ขยายความนิยมนี้ ไปยังประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ส่วนใหญ่จะเป็นการถนอมอาหารประเภทหมักดอง เช่น

.

• กิมจิ (Kimchi) อาหารหมักดองยอดนิยมจากเกาหลีใต้ ทำจากผักกาดขาวหรือหัวไชเท้าหมักกับพริก ขิง กระเทียม และเกลือ เป็นที่ยอมรับทั่วโลกและถูกบรรจุในแนวทางการดูแลสุขภาพลำไส้

• มิโซะ (Miso) เต้าเจี้ยวบดหมักจากถั่วเหลือง ข้าว หรือข้าวบาร์เลย์กับเกลือและเชื้อราสไตล์ญี่ปุ่น ใช้เป็นพื้นฐานในการทำซุปและซอสระดับสากล

• เทมเป้ (Tempeh) ถั่วเหลืองหมักด้วยเชื้อราอัดเป็นก้อนจากอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นที่ยอมรับในกลุ่มอาหารมังสวิรัติและวีแกนทั่วโลกในฐานะแหล่งโปรตีนจากพืช

• คอมบูชา (Kombucha) ชาหมักด้วยจุลินทรีย์และยีสต์ (SCOBY) มีรสเปรี้ยวซ่า เป็นที่ยอมรับในตลาดเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพระดับโลก

.

นอกจากนี้ยังมีอาหารอีกหลายประเภทนอกเหนือจากการใช้วิธีการหมักดอง เช่น ชีสบ่ม แฮม เนื้อรมควัน ส่วนประเทศไทยบ้านเราก็คือ “ปลาร้า” ที่ปัจจุบันชาวต่างชาติเริ่มได้ลิ้มลองในอาหารไทยต่างๆ ที่มีส่วนประกอบของปลาร้าเป็นส่วนผสม ความจริงปลาร้าก็แอบมีคู่แข่ง คือ “แอนโชวี่” หรือเรียกง่ายๆ ว่าเป็นปลาร้าอิตาลี คือการนำปลากะตักมาหมักเกลือ ใช้เพิ่มความเค็มนัวในพิซซ่าและพาสต้า อีกทั้งยังมี “เซอร์สตรอมมิง” หรือปลาร้าสวีเดน พวกเขามักนำปลาเฮอร์ริ่งหมักเกลือมีกลิ่นแรงมาก ปลาร้าบ้านเรากลิ่นนี่ชิดซ้ายไปทันที แต่กลับมาที่ปลาร้าบ้านเราก่อน ที่ว่าปลาร้าเริ่มเป็นที่รู้จักก็เพราะก่อนหน้านี้ กรมประมง ได้เปิดเผยถึงความต้องการบริโภคปลาร้า ซึ่งมีตัวเลขความต้องการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยตลาดภายในประเทศมีมูลค่าการจำหน่ายประมาณ 800 ล้านบาท ส่วนการส่งออกต่างประเทศ โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรป มีมูลค่าเพิ่มจาก 333.67 ล้านบาท ในปี 2567 เป็น 367.69 ล้านบาท ในปี 2568 สะท้อนถึงโอกาสของปลาร้าไทยในตลาดทั้งในและต่างประเทศ ที่จะสามารถเป็นอีกหนึ่งผลิตภัณฑ์เศรษฐกิจในการทำเม็ดเงินสร้างรายได้เข้าสู่ประเทศต่อไป

.

จากบทความข้างต้น แน่นอนการถนอมอาหารไม่ใช่เพียงเพื่อมีไว้กินในบ้านเท่านั้น แต่เมื่อมีความต้องการกินในปริมาณที่มากขึ้น ในระดับภูมิภาค ในระดับโลก ต่อไปในภายภาคหน้าแน่นอนมันก็อาจจะสามารถผลักดันเป็นสินค้าเศรษฐกิจได้ในอนาคต...ส่วน EP.2 เราจะยังอยู่ในเรื่องของการถนอมอาหาร ส่วนจะลงลึกไปประเด็นไหน...ฝากติดตามกันต่อ

.

ติดตามข้อมูลข่าวสารจาก “ข่าวจริงประเทศไทย”

🔵 Facebook : ข่าวจริงประเทศไทย

⚫ X : @realnewsth

🔴 YouTube : เรื่องรัฐUpdate

.

#ข่าวจริงประเทศไทย #RealNewsThailand #วิวัฒนาการ #การถนอมอาหาร #นวัตกรรม


image รูปภาพ
image

Line

คะแนนโหวต :
StarStarStarStarStar